Kategoriler
Genel

Einstein’ın Kısa Hayat Hikayesi

Bilim adamı denince hep O akla gelir. Gerçekten hak ediyor mu? Okuyun.

17. yy’da Isaac Newton uzay, madde ve zamanla ilgili dersler vermişti. Newton, bunların birbirinden bağımsız olduğunu düşünüyordu. Yaklaşık 200 yıl sonra gelen Einstein ise bunların birbirine bağlı olduğunu iddia etti. Bu durum artık ispatlanmış bir şey.

Einstein Münih’lidir. Sonradan Zurih’te patent ofisinde çalışmaya başlamıştır. Burda çalışırken atomların ve moleküler parçacıkların varlığını matematiksel olarak ispatladı. Bu konu üzerine doktorasını aldı.

Einstein parçacık hareketlerini inceledi (Brownian motion). Işığın photon denen enerji parçalarından oluştuğunu iddia etti. Bundan önce ışık bir dalga kabul ediliyordu. Sonradan her iki modelin de geçerli olduğu bir sürü deney yapılmıştır.

1905 yılı Einstein için mükemmel bir yıldır. Bütün bilimin gidişatını değiştirecek uzay-zaman ve madde ile ilgili bilimsel makaleleri bu sene basmıştır. Görecelik (Relativity) teoremini ilk defa bu yıl ortaya koymuştur. Bu teorem özel görecelik teoremi (special relativity theorem) diye basılmıştır. Yerçekimi kuvvetinin ihmal edilebilir olduğunu düşünerek uzay-zaman (space-time) üzerine denklemler yazmıştır. Buna düz uzay-zaman (flat space-time) deniyor. Diğeri ise eğik uzay zaman (curved space time).

Işık hızı daha önce ölçülmüştü. 300.000 km/s. Bu hızın evrende sabit olduğunu, diğer bütün hızların buna göre belirlendiğini söyler.

Uzay ve zaman görecelidir. Gözlemi yapan kişiye göre olaylar değişir.

Einstein aynı zamanda enerji ve madde ile ilgili de kafa yormaya başladı.

Enerjinin madde, maddenin enerji olabileceğini ve aralarında E=mc2 gibi bir formül olduğunu iddia etti.

Einstein 1916’da genel görecelik teoremini yayınladı. Genel görecelik teoremi (General theory of relativity) uzay-zaman ve yerçekimi (space time and gravity) ile ilgili teoremlerin en iyisi hatta bilimdeki en önemli başarı kabul edilir.

Bir ışık büyük kütleli bir cismin (mesela yıldız) geçerken yer çekiminin büyüklüğünden dolayı eğilir, bükülür. 1919’da astronomlar bir güneş tutulması sırasında bir deneyle bu durumu ispatladılar. Işık gerçekten çekim gücünden dolayı yön değiştiriyordu.

Einstein’ın bu görüşleri birçok bilimsel gelişmeye yol açtı. Evrenin genişlediği, kara delikler, big bang teorisi hep bu makaleyle açıklandı.

Zurich’te evlendi ancak bir süre sonra boşandı. Almanya’ya taşındı, sonradan kuzeniyle evlendi. Bundan sonra bütün çalışmalarını birleştirilmiş alan teorisi  (unified field theory) üzerine yaptı. Bakalım bir denklem bulalım, bütün güçleri açıklasın. (Evrende dört kuvvet vardır: strong nuclear power, weak nuclear power, electromagnetic power and gravitational power)

I. Dünya harbinden sonra Almanya’da yahudi karşıtlığı arttı.

Zionist hareketin o dönemdeki lideri, Einstein’a Filistin’de bir Hebrew Universitesi kurmasını teklif etti. Sonradan bu üniversite için Amerika’ya ziyarete gitti, başkan Roosevelt ile görüştü, birçok üniversitede kısa konuşmalar yaptı. Ödüller ve iş teklifleri aldı.

Japonya’ya ziyareti sırasında bir Nobel ödülü aldığını öğrendi.

Birçok bilimsel kuruluşa üyeliği yapıldı.

Almanya’da artan yahudi karşıtlığı yüzünden ve aldığı güzel teklifleri dikkate alarak 1933’de 54 yaşında Amerika’ya taşındı.

Amerika’da çok değer gördü. Vatandaş olmaya karar verdi.

Hanımı Elsa 1936’da vefat etti, üvey kızının yanında yaşamaya başladı. Bu arada Evolution of Physics kitabını 1937’de bastı.

Bir meslektaşının uyarısı ile 1939’da Hitler’in atom bombası üzerine çalıştığını öğrendi. Einstein barış yanlısı bir insandı. Hitler’i durdurmanın yolu da karşı atom bombası geliştirmekti.

Roosevelt’e bir mektup yazıp ikna etti. 1941’de Japonlar Pearl Harbor saldırısını yapınca Amerika bu işe daha bir önem verdi ve Manhattan projesini başlattı.

Sonradan Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombaları yüzünden Roosevelt’e yazdığı mektuptan pişman olduğunu söylemiştir.

Einstein hayatı boyunca savaştan nefret etmiştir. Sonradan yaptığı savaş karşıtı kampanya ile komunizme yakın durduğu söylenmiştir.

Einstein dünyanın birçok üniversitesinden ve kuruluşundan madalyalar, dereceler almıştır. Kendi adına Kudüs’te bir enstitü vardır. The Einstein Institute of Mathematics at the Hebrew University of Jerusalem.

Evrende olan şeylerin şansla olduğunu her zaman reddetmiştir. Bir kanun olduğunu ve kendi görevinin bu kanunları bulmak olduğunu söylemiştir.

Yakın arkadaşı ve İsrail’in ilk başkanı Chaim Weizmann 1952’de ölünce kendisinin yerine gelmesi teklif edildi. Siyasete girmeyi reddetti ve bilim adamı olarak kaldı.

Her zaman iyilik istedi, iyi insan olarak kalmayı tercih etti. Mahatma Ghandi ile aynı fikirleri taşıdı. Barış yanlısıydı.

Dinsiz bir bilimin sakat olduğunu, bilimsiz bir dinin kör olduğunu söyledi.

Ölümüne yakın son anına kadar bile matematiksel formüllerle uğraştı.

1955’te bir Nisan sabahı vefat etti. Mezarının insanların uğrak yeri olmasını istemedi. Vasiyeti üzerine ölüsü yakıldı.

Kendisinden alınan izin üzerine öldükten sonra beyni çıkarıldı ve otopsi yapıldı. Matematik mantığının olduğu yerin diğer insanlardan %15 daha büyük olduğu saptandı.

Tarihte Isaac Newton gibi nadir dahilerden olduğu kabul edilir.

Time dergisi Einstein’ı 20. yy’a en büyük katkı yapan kişi ilan etti.

Birçok kişi tarafından 20. yy’in en önemli bilim adamı ve bütün zamanların en büyük fizikçisi kabul edilir.

not: Hızlarımız ışık hızına göre çok çok düşük olduğu için Newton kanunları birçok hesabı yapmakta yeterlidir. Ancak yörünge hızı yaklaşık 4 km/sn olan bir GPS uydusunda konum ve zaman belirlenirken görecelik teoreminden yararlanılır. Yani bizim zamanımızla GPS saatinin zamanı aynı hızda çalışmaz. Çok az bir fark vardır.

Yazar Lokman Kuzu

Konya Karapınar'da doğdum. ODTÜ Elektrik Elektronik Mühendisliğini 1997'de bitirdim. Sonrasında Özbekistan, Amerika, Fransa ve Japonya'da çeşitli zamanlarda çalıştım. Şu an Ankara'da bir savunma şirketinde çalışıyorum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.